สุนัขอยู่กับมนุษย์มาอย่างน้อย 15,000 ปี นานพอที่วิวัฒนาการจะปรับร่างกายและสมองของมันให้เข้ากับเราโดยเฉพาะ หลายความสามารถที่เราคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา จริง ๆ แล้วไม่มีในสัตว์ชนิดอื่นเลยแม้แต่ในหมาป่าซึ่งเป็นบรรพบุรุษของมัน
เรื่องประสาทสัมผัส
1. จมูกที่ทำงานคนละแบบกับเรา สุนัขมีเซลล์รับกลิ่นราว 220–300 ล้านเซลล์ ขณะที่คนมีประมาณ 5–6 ล้าน และสมองส่วนที่ประมวลผลกลิ่นของมันใหญ่กว่าของเราหลายสิบเท่าเมื่อเทียบตามสัดส่วนร่างกาย
2. มันดมได้สองทิศทางพร้อมกัน รูจมูกซ้ายและขวาทำงานแยกกัน ทำให้สุนัขระบุ "ทิศทาง" ของกลิ่นได้ คล้ายกับที่เราใช้สองหูระบุทิศทางของเสียง
3. หายใจเข้ากับดมกลิ่นแยกทางกัน โครงสร้างในจมูกแบ่งอากาศออกเป็นสองเส้นทาง ส่วนหนึ่งไปปอด อีกส่วนไปยังบริเวณรับกลิ่นโดยตรง มันจึงดมได้ต่อเนื่องขณะหายใจปกติ
4. ตรวจโรคได้จริง มีการฝึกสุนัขให้ตรวจจับกลิ่นสารระเหยที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งบางชนิด ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ และการชักที่กำลังจะเกิด ความแม่นยำในงานวิจัยหลายชิ้นอยู่ในระดับที่น่าสนใจมาก แม้ยังไม่ทดแทนการตรวจทางการแพทย์
5. เห็นโลกเป็นสีน้ำเงินกับเหลือง สุนัขมีเซลล์รับสีสองชนิด (คนมีสาม) จึงแยกสีแดงกับเขียวไม่ออก ของเล่นสีแดงบนสนามหญ้าจึงกลมกลืนไปหมดในสายตามัน ของเล่นสีน้ำเงินหรือเหลืองจะเห็นชัดกว่ามาก
6. ได้ยินความถี่สูงกว่าคนเกือบสองเท่า สุนัขได้ยินถึงราว 45,000 เฮิรตซ์ ขณะที่คนได้ยินสูงสุดราว 20,000 เฮิรตซ์ และมันขยับใบหูได้ด้วยกล้ามเนื้อกว่า 18 มัด เพื่อโฟกัสทิศทางเสียง
7. รับรู้เวลาผ่านกลิ่นที่จางลง มีสมมติฐานว่าสุนัขประเมินว่าคุณออกจากบ้านไปนานแค่ไหน จากความเข้มข้นของกลิ่นคุณที่ค่อย ๆ จางลงในห้อง
เรื่องความสัมพันธ์กับคน
8. เข้าใจการชี้นิ้ว เมื่อคุณชี้ไปที่ของ สุนัขจะมองตามทิศที่ชี้ ไม่ใช่มองที่นิ้ว ความสามารถนี้ฟังดูธรรมดาแต่ ลิงชิมแปนซีซึ่งใกล้ชิดกับเราทางพันธุกรรมกว่ามาก กลับทำไม่ได้ ถือเป็นหลักฐานว่าวิวัฒนาการร่วมกับมนุษย์หล่อหลอมสมองสุนัขโดยตรง
9. จ้องตาแล้วเกิดความผูกพันทางเคมี งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science พบว่าเมื่อสุนัขกับเจ้าของมองตากัน ระดับออกซิโทซินเพิ่มขึ้นในทั้งสองฝ่าย ซึ่งเป็นกลไกเดียวกับความผูกพันระหว่างแม่กับทารก หมาป่าที่เลี้ยงโดยคนไม่แสดงการตอบสนองแบบนี้
10. อ่านอารมณ์จากใบหน้าได้ สุนัขแยกแยะสีหน้าคนที่มีความสุขกับโกรธได้ แม้เป็นใบหน้าคนแปลกหน้าที่ไม่เคยเห็น และมันมองด้านซ้ายของใบหน้าคนก่อนเสมอ ซึ่งเป็นด้านที่แสดงอารมณ์ชัดที่สุด
11. เอียงหัวเพราะพยายามฟังให้ชัด มีสองคำอธิบายที่ได้รับการยอมรับ คือการปรับตำแหน่งใบหูเพื่อระบุแหล่งเสียงให้แม่นขึ้น และการเลี่ยงไม่ให้จมูกบังการมองเห็นสีหน้าคุณ งานวิจัยพบว่าสุนัขที่เอียงหัวบ่อยมักทำตอนได้ยินคำที่มีความหมายกับมัน
12. เข้าใจคำศัพท์ได้หลักร้อย สุนัขทั่วไปเรียนรู้คำสั่งได้ราว 100–200 คำ ส่วนสุนัขที่ผ่านการฝึกพิเศษบางตัวจดจำชื่อของเล่นได้เกินพันชิ้น
13. หาวติดต่อกันได้ สุนัขหาวตามคนที่มันผูกพัน และหาวตามเจ้าของบ่อยกว่าคนแปลกหน้า ซึ่งนักวิจัยตีความว่าอาจเป็นสัญญาณเบื้องต้นของการเห็นอกเห็นใจ
เรื่องร่างกาย
14. ลายจมูกเป็นเอกลักษณ์เหมือนลายนิ้วมือ บางประเทศเคยใช้ลายจมูกในการขึ้นทะเบียนสุนัข
15. เหงื่อออกทางอุ้งเท้าเท่านั้น ร่างกายสุนัขระบายความร้อนหลักด้วยการหอบ ซึ่งทำให้มันเสี่ยงต่อภาวะฮีทสโตรกสูงมากในอากาศร้อนแบบบ้านเรา ห้ามทิ้งสุนัขไว้ในรถแม้แต่นาทีเดียว อุณหภูมิในรถที่จอดกลางแดดพุ่งขึ้นได้เร็วกว่าที่คนส่วนใหญ่คิดมาก
16. พันธุ์หน้าสั้นหายใจลำบากกว่า สุนัขพันธุ์อย่างปั๊กและเฟรนช์บูลด็อกมีโครงสร้างทางเดินหายใจที่แคบ ทำให้ระบายความร้อนได้แย่กว่าพันธุ์อื่นอย่างมีนัยสำคัญ ต้องระวังเป็นพิเศษเรื่องอากาศร้อนและการออกกำลังหนัก
17. หัวใจเต้นเร็วกว่าคน ประมาณ 70–120 ครั้งต่อนาทีในสุนัขขนาดใหญ่ และสูงถึง 180 ครั้งในสุนัขพันธุ์เล็ก
18. สุนัขพันธุ์เล็กอายุยืนกว่า ตรงข้ามกับสัตว์ส่วนใหญ่ที่ตัวใหญ่มักอายุยืนกว่า ชิวาวาอาจอยู่ได้ 15–18 ปี ขณะที่เกรทเดนมักอยู่ราว 7–10 ปี เพราะสุนัขพันธุ์ใหญ่เติบโตเร็วมากในช่วงแรก ซึ่งเชื่อมโยงกับความเสื่อมของเซลล์ที่เร็วขึ้น
ชามชะลอการกิน
สุนัขที่กินเร็วเกินไปเสี่ยงต่อภาวะกระเพาะบิดซึ่งอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะพันธุ์อกลึกอย่างเยอรมันเชพเพิร์ดและเกรทเดน ชามที่มีร่องหยักบังคับให้มันค่อย ๆ เลีย ช่วยยืดเวลากินได้หลายเท่า
เหมาะกับใคร สุนัขที่กินหมดชามในไม่กี่วินาที หรือมักสำรอกหลังกินเสร็จ
เรื่องพฤติกรรม
19. หมุนตัวก่อนนอน เป็นสัญชาตญาณที่ตกทอดจากบรรพบุรุษที่ต้องเหยียบหญ้าให้ราบ ตรวจหาสัตว์มีพิษ และปรับทิศทางร่างกาย พฤติกรรมนี้ยังอยู่แม้จะนอนบนที่นอนนุ่ม ๆ ในห้องแอร์แล้วก็ตาม
20. ทิศทางการกวัดหางมีความหมาย งานวิจัยพบว่าสุนัขกวัดหางเอียงไปทางขวามากกว่าเมื่อเจอสิ่งที่ชอบ และเอียงไปทางซ้ายเมื่อเจอสิ่งที่ทำให้ไม่สบายใจ ซึ่งสะท้อนการทำงานของสมองคนละซีก
21. ฝันเหมือนคน คลื่นสมองของสุนัขขณะหลับมีรูปแบบ REM คล้ายมนุษย์ การกระตุกขาและส่งเสียงเบา ๆ ขณะหลับจึงน่าจะเป็นการฝัน สุนัขพันธุ์เล็กมักฝันบ่อยกว่าและสั้นกว่าพันธุ์ใหญ่
สามเรื่องที่คนไทยเข้าใจผิดบ่อย
"หมาเลียแผลแล้วหายเร็วขึ้น" น้ำลายสุนัขมีสารต้านจุลชีพอ่อน ๆ จริง แต่การเลียซ้ำ ๆ ทำให้แผลอักเสบและติดเชื้อมากกว่าเดิม นี่คือเหตุผลที่สัตวแพทย์ให้ใส่ปลอกคอกันเลีย
"จมูกแห้งแปลว่าป่วย" ความชื้นของจมูกเปลี่ยนตลอดวันตามอุณหภูมิ ความชื้นในอากาศ และการนอน อาการที่บอกความเจ็บป่วยจริงคือความอยากอาหาร ระดับพลังงาน และการหายใจ ไม่ใช่จมูก
"หมาเห็นเป็นขาวดำ" ไม่จริง มันเห็นสีได้ แต่เห็นในช่วงสีที่แคบกว่าเรา คือโทนน้ำเงินและเหลือง
สายรัดอกสำหรับสุนัข
การใช้ปลอกคอกับสุนัขที่ดึงสายแรง ๆ กดทับหลอดลมและอาจทำให้บาดเจ็บสะสม สายรัดอกกระจายแรงไปที่หน้าอกและไหล่แทน ปลอดภัยกว่าอย่างชัดเจน โดยเฉพาะกับพันธุ์เล็กและพันธุ์หน้าสั้น
เหมาะกับใคร สุนัขที่ชอบดึงสายตอนพาเดิน หรือพันธุ์ที่หลอดลมบอบบางอย่างปอมและชิวาวา
คำถามที่พบบ่อย
สุนัขจำหน้าเจ้าของได้จริงไหมถ้าไม่เจอกันนาน
ได้ครับ สุนัขจดจำเจ้าของได้จากกลิ่นเป็นหลัก ซึ่งเป็นความทรงจำที่คงทนมาก เสริมด้วยเสียงและใบหน้า มีรายงานจำนวนมากถึงสุนัขที่จำเจ้าของได้หลังแยกกันหลายปี
อายุสุนัข 1 ปี เท่ากับคน 7 ปีจริงหรือ
เป็นการประมาณแบบหยาบที่ไม่แม่นยำครับ สุนัขโตเร็วมากในช่วงสองปีแรก โดยปีแรกเทียบได้ราว 15 ปีของคน ปีที่สองเพิ่มอีกราว 9 ปี หลังจากนั้นจึงเพิ่มปีละ 4–5 ปี และอัตรานี้ยังต่างกันตามขนาดพันธุ์ด้วย
ทำไมสุนัขถึงกินหญ้า
มีหลายสมมติฐาน ทั้งการช่วยกระตุ้นให้อาเจียนเมื่อท้องไม่สบาย การเพิ่มกากใย และความเบื่อ พฤติกรรมนี้พบได้ทั่วไปและมักไม่อันตราย แต่ควรระวังหญ้าที่อาจมีการฉีดยาฆ่าแมลง หากกินหญ้าร่วมกับอาเจียนบ่อยผิดปกติ ควรพบสัตวแพทย์
ควรพาสุนัขเดินวันละเท่าไร
ขึ้นกับพันธุ์และอายุ พันธุ์ที่มีพลังงานสูงอย่างบอร์เดอร์คอลลี่อาจต้องการมากกว่า 1–2 ชั่วโมงต่อวัน ขณะที่พันธุ์หน้าสั้นต้องการน้อยกว่าและควรเลี่ยงช่วงแดดจัด ในเมืองไทยแนะนำให้เดินช่วงเช้าตรู่หรือหลังพระอาทิตย์ตก และทดสอบอุณหภูมิพื้นด้วยหลังมือก่อนเสมอ ถ้าคุณวางมือบนพื้นได้ไม่ถึง 5 วินาที พื้นนั้นร้อนเกินไปสำหรับอุ้งเท้ามัน
สรุป
สิ่งที่น่าทึ่งที่สุดเกี่ยวกับสุนัขไม่ใช่จมูกหรือหู แต่คือความจริงที่ว่ามันวิวัฒนาการมาเพื่อ อ่านใจเรา โดยเฉพาะ ไม่มีสัตว์ชนิดอื่นที่ทำแบบนี้ได้ในระดับเดียวกัน
เมื่อรู้ว่ามันกำลังพยายามเข้าใจเราอยู่ตลอดเวลา การให้เวลาทำความเข้าใจมันกลับบ้างก็ดูเป็นการแลกเปลี่ยนที่ยุติธรรมดี
