ทำไมสุนัขบางตัวกินอึตัวเอง เรื่องน่าขยะแขยงที่อธิบายได้ด้วยวิทยาศาสตร์

เจ้าของหลายคนเจอภาพที่ทำให้อึ้งไปพักหนึ่ง คือตอนที่เห็นสุนัขตัวเองกำลังกินอุจจาระของตัวเองอย่างเอร็ดอร่อยราวกับเป็นขนม บางคนถึงกับไม่กล้าเล่าให้เพื่อนฟังเพราะอายและกลัวว่าสุนัขของตัวเองจะ "ผิดปกติ" กว่าสุนัขตัวอื่น

ข่าวดีคือคุณไม่ได้อยู่คนเดียวกับปัญหานี้ พฤติกรรมนี้มีชื่อเรียกทางวิชาการว่า coprophagia และพบได้บ่อยกว่าที่คนทั่วไปคิดมาก โดยเฉพาะในลูกสุนัขและสุนัขบางสายพันธุ์ ที่สำคัญกว่านั้นคือมันมีคำอธิบายที่ชัดเจนอยู่เบื้องหลัง ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นแบบไร้เหตุผล

จุดเริ่มต้นของพฤติกรรมนี้อธิบายได้ไม่ยาก แม่สุนัขในธรรมชาติต้องทำความสะอาดรังและลูกของตัวเองอย่างเข้มงวด เพราะกลิ่นอุจจาระในรังจะดึงดูดสัตว์ผู้ล่าให้มาพบลูกที่ยังช่วยตัวเองไม่ได้ วิธีที่ได้ผลที่สุดในการกำจัดกลิ่นให้หมดจดคือการกินมันเข้าไปเลย แม่สุนัขจึงเลียและกินของเสียของลูกเป็นประจำในช่วงสัปดาห์แรก ๆ ของชีวิตลูก

ลูกสุนัขที่เติบโตมาในสภาพแวดล้อมนี้จึงมีโอกาสเรียนรู้หรือแม้แต่ลอกเลียนพฤติกรรมนี้จากแม่ หรือจากการสังเกตพี่น้องในครอกเดียวกัน ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมพฤติกรรมนี้ถึงพบได้บ่อยในลูกสุนัขเป็นพิเศษ และมักลดลงเองเมื่อโตขึ้น

เมื่อพฤติกรรมนี้ยังคงอยู่หรือเริ่มเกิดขึ้นในสุนัขโต สาเหตุมักซับซ้อนกว่าแค่สัญชาตญาณความเป็นแม่ นักพฤติกรรมสัตว์และสัตวแพทย์มักพิจารณาสาเหตุที่เป็นไปได้หลายทาง

ปัญหาการย่อยและดูดซึมอาหาร เป็นสาเหตุที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุด หากอาหารไม่ถูกย่อยและดูดซึมอย่างสมบูรณ์ อุจจาระที่ออกมาจะยังมีกลิ่นและสารอาหารตกค้างอยู่มากพอที่จะดึงดูดให้สุนัขสนใจกิน ภาวะเช่นนี้อาจเกี่ยวข้องกับโรคของตับอ่อนที่ทำให้ผลิตเอนไซม์ย่อยอาหารไม่พอ หรือปัญหาปรสิตในลำไส้

ความหิวจากการให้อาหารไม่เพียงพอ ก็เป็นอีกสาเหตุที่พบได้ โดยเฉพาะในสุนัขที่ควบคุมอาหารเพื่อลดน้ำหนักแบบเข้มงวดเกินไป

ความเบื่อและความเครียด พบบ่อยในสุนัขที่ถูกขังในพื้นที่แคบเป็นเวลานานโดยไม่มีกิจกรรมกระตุ้นสมอง หรือสุนัขที่ถูกทิ้งไว้ตามลำพังบ่อย ๆ พฤติกรรมนี้กลายเป็นสิ่งที่ทำเพื่อฆ่าเวลาหรือคลายเครียดไปโดยปริยาย

การเรียนรู้จากสิ่งแวดล้อม ในบ้านที่เลี้ยงหลายตัว สุนัขบางตัวอาจเลียนแบบพฤติกรรมจากตัวอื่น หรือในบางกรณี เจ้าของที่ดุรุนแรงเมื่อเจออุจจาระในบ้านอาจทำให้สุนัขเรียนรู้ว่าการกินอุจจาระทิ้งช่วยหลีกเลี่ยงการถูกดุได้ ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่ไม่มีใครตั้งใจให้เกิดขึ้น

วิธีที่ได้ผลที่สุดและตรงไปตรงมาที่สุดคือ การเก็บอุจจาระออกจากพื้นที่ทันทีที่สุนัขถ่ายเสร็จ ก่อนที่มันจะมีโอกาสสนใจเลยด้วยซ้ำ วิธีนี้ง่ายแต่ได้ผลจริงในหลายกรณี โดยเฉพาะเมื่อสาเหตุมาจากความเคยชินหรือความเบื่อ

หากสงสัยว่าสาเหตุมาจากความหิวหรือโภชนาการไม่เพียงพอ ควรทบทวนปริมาณและคุณภาพอาหารที่ให้ในแต่ละวัน ปรึกษาสัตวแพทย์เพื่อดูว่าปริมาณแคลอรีเหมาะกับน้ำหนักและกิจกรรมของสุนัขจริงหรือไม่

การเพิ่มการออกกำลังกายและกิจกรรมกระตุ้นสมอง เช่น ของเล่นซ่อนขนมหรือการฝึกทริคใหม่ ๆ ช่วยลดพฤติกรรมที่มาจากความเบื่อได้ดี และการฝึกคำสั่ง "ปล่อย" หรือ "มา" ให้แม่นยำ จะช่วยให้คุณเรียกสุนัขออกจากจุดนั้นได้ทันทีก่อนที่มันจะลงมือ

สิ่งที่ไม่ควรทำคือการดุหรือลงโทษตอนจับได้คาหนังคาเขา เพราะจะยิ่งทำให้สุนัขเรียนรู้ว่าอุจจาระที่ปรากฏพร้อมเจ้าของคือสัญญาณอันตราย มันจะพยายามกำจัดหลักฐานให้เร็วขึ้นด้วยการกินทันทีที่ถ่ายเสร็จ ก่อนที่คุณจะทันเห็น ซึ่งทำให้ปัญหาแก้ยากขึ้นไปอีก

การกินอุจจาระตัวเองอาจดูน่าขยะแขยงในสายตาคน แต่สำหรับสุนัขแล้วมันเชื่อมโยงกับสัญชาตญาณความเป็นแม่ ความหิว ความเบื่อ หรือปัญหาการย่อยอาหาร ไม่ใช่ความผิดปกติทางจิตหรือความสกปรกอย่างที่หลายคนเข้าใจ

สิ่งที่ควรทำเป็นอันดับแรกคือพาไปตรวจสุขภาพเพื่อตัดปัจจัยทางกายออกไปก่อน จากนั้นค่อยปรับสภาพแวดล้อม อาหาร และกิจวัตรประจำวันตามสาเหตุที่พบ ความอดทนและการเก็บกวาดให้เร็วมักได้ผลดีกว่าการพยายามฝึกให้หยุดโดยตรงเสมอ