วัคซีนและถ่ายพยาธิสัตว์เลี้ยง ตารางเบื้องต้นที่เจ้าของมือใหม่ควรรู้ไว้ก่อนไปคลินิก

รับลูกหมาลูกแมวมาเลี้ยงใหม่ แล้วถูกถามว่า "ฉีดวัคซีนหรือยัง" จากคนรอบตัวสิบคนก็ได้คำตอบมาสิบแบบ บ้างว่าต้องฉีดตั้งแต่อายุเท่านี้ บ้างว่ารอให้โตกว่านี้ก่อน ความสับสนแบบนี้เกิดขึ้นบ่อยมากกับเจ้าของมือใหม่

ความจริงคือวัคซีนสัตว์เลี้ยงไม่ได้ฉีดครั้งเดียวจบเหมือนที่หลายคนเข้าใจ แต่เป็นชุดที่ต้องฉีดหลายเข็มห่างกันเป็นจังหวะ บทความนี้จะช่วยให้คุณเห็นภาพรวมก่อนเดินเข้าคลินิกครั้งแรก

ลูกสัตว์ได้รับภูมิคุ้มกันจากแม่ผ่านน้ำนมช่วงแรกเกิด ภูมินี้ป้องกันโรคได้จริงแต่ค่อย ๆ ลดลงตามเวลา และตัวเดียวกันนี้เองที่ไปรบกวนประสิทธิภาพของวัคซีนถ้าฉีดตอนภูมิแม่ยังสูงอยู่ เพราะไม่มีทางรู้แน่ชัดว่าภูมิแม่จะหมดตอนไหนในแต่ละตัว จึงต้องฉีดเป็นชุดเว้นช่วงเพื่อให้แน่ใจว่ามีเข็มใดเข็มหนึ่งออกฤทธิ์ได้ผลตอนภูมิแม่ลดลงพอดี

ลูกสัตว์อาจติดพยาธิมาจากแม่ตั้งแต่ในท้องหรือผ่านทางน้ำนม จึงมักเริ่มถ่ายพยาธิตั้งแต่อายุยังน้อยมาก แล้วถี่ทุก 2 สัปดาห์ไปจนถึงราวอายุ 12 สัปดาห์ จากนั้นเปลี่ยนเป็นรายเดือนไปจนถึงราวอายุ 6 เดือน แล้วค่อยลดความถี่ลงเหลือทุก 3-6 เดือนเมื่อโตเต็มวัย ทั้งนี้ขึ้นกับความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่ด้วย เช่น บ้านที่ใกล้ชิดธรรมชาติหรือมีสัตว์อื่นมากอาจต้องถี่กว่านี้

นอกจากพยาธิในทางเดินอาหารแล้ว สุนัขในไทยยังมีความเสี่ยงพยาธิหนอนหัวใจซึ่งมียุงเป็นพาหะ ต้องป้องกันแยกต่างหากด้วยยาเฉพาะเป็นประจำทุกเดือน และมักต้องตรวจเลือดก่อนเริ่มใช้ยาป้องกันครั้งแรกด้วย ส่วนการป้องกันเห็บหมัดภายนอกก็เป็นอีกเรื่องที่แยกจากการถ่ายพยาธิภายในและควรทำต่อเนื่องตลอดปีเช่นกัน

วัคซีนบางชนิดจำเป็นสำหรับสัตว์เลี้ยงทุกตัว ขณะที่บางชนิดขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ เช่น สัตว์ที่ต้องไปฝากเลี้ยงหรือเข้าสังคมกับสัตว์อื่นบ่อยอาจต้องการวัคซีนเพิ่มเติมนอกเหนือจากชุดพื้นฐาน สัตวแพทย์จะเป็นผู้แนะนำว่าตัวไหนจำเป็นสำหรับสัตว์เลี้ยงของคุณ

หากพลาดนัดฉีดวัคซีนกระตุ้นไปบ้าง ไม่จำเป็นต้องเริ่มชุดใหม่ทั้งหมดเสมอไป แต่ก็ไม่ควรปล่อยเลยไปนานเกินไปเช่นกัน ทางที่ดีที่สุดคือโทรแจ้งคลินิกให้ประเมินให้ ส่วนกรณีรับสัตว์จรจัดมาเลี้ยงโดยไม่มีประวัติสุขภาพ สัตวแพทย์ส่วนใหญ่จะแนะนำให้เริ่มชุดวัคซีนใหม่ทั้งหมดเพื่อความปลอดภัย พร้อมตรวจสุขภาพและตรวจหาโรคที่พบบ่อยในสัตว์จรก่อนเริ่มด้วย

ตารางวัคซีนและถ่ายพยาธิดูซับซ้อนตอนเริ่มต้น แต่หลักการง่าย ๆ คือ ลูกสัตว์ต้องการความถี่สูงกว่าสัตว์โตมากในช่วงไม่กี่เดือนแรก เพราะภูมิคุ้มกันยังไม่นิ่ง สิ่งที่ดีที่สุดที่เจ้าของมือใหม่ทำได้คือจดวันนัดทุกครั้งลงปฏิทินทันทีที่ออกจากคลินิก แล้วให้สัตวแพทย์ประจำเป็นคนวางแผนที่เหลือให้ทั้งหมด